సమాచార హక్కు (RTI) దరఖాస్తు ఎలా రాయాలి? రుసుము, గడువు, అప్పీల్

గ్రామ పంచాయతీ ఖర్చులు, రోడ్డు పనుల అంచనాలు, మీ దరఖాస్తు ఎక్కడ ఆగిందో — ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లోని సమాచారం తెలుసుకునే హక్కు ప్రతి పౌరుడికీ ఉంది. దీనికి ఆధారం సమాచార హక్కు చట్టం, 2005 (RTI Act). లాయర్ అవసరం లేదు; ఒక సాధారణ దరఖాస్తు చాలు.

ఎవరిని అడగాలి

ప్రతి ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో (పంచాయతీ, మండల కార్యాలయం, తహసీల్దార్, పోలీస్ స్టేషన్, ప్రభుత్వ బ్యాంకులు, విశ్వవిద్యాలయాలు వంటివి) ఒక పబ్లిక్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఆఫీసర్ (PIO) ఉంటారు. దరఖాస్తు ఆ కార్యాలయ PIO పేరుతో పంపాలి.

దరఖాస్తులో ఏం రాయాలి

• "సమాచార హక్కు చట్టం, 2005 సెక్షన్ 6(1) కింద దరఖాస్తు" అని శీర్షిక
• PIO హోదా, కార్యాలయం చిరునామా
• మీకు కావాల్సిన సమాచారం — స్పష్టమైన, చిన్న ప్రశ్నలుగా (ఉదా: "2025–26లో మా గ్రామంలో సీసీ రోడ్డు పనులకు మంజూరైన మొత్తం, కాంట్రాక్టర్ పేరు, పని పూర్తి సర్టిఫికెట్ ప్రతి")
• మీ పేరు, చిరునామా, ఫోన్ నంబర్, సంతకం, తేదీ
• సమాచారం ఎందుకు కావాలో కారణం చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు

రుసుము

దరఖాస్తు రుసుము సాధారణంగా ₹10. దారిద్ర్యరేఖకు దిగువన ఉన్న (BPL) వారు రుసుము కట్టాల్సిన అవసరం లేదు; BPL ధృవీకరణ పత్రం ప్రతి జత చేయాలి. రుసుము చెల్లించే విధానం (పోస్టల్ ఆర్డర్, DD, కోర్టు ఫీ స్టాంప్, నగదు) రాష్ట్ర నియమాలను బట్టి ఉంటుంది. పత్రాల ప్రతులకు పేజీకి నిర్ణీత రుసుము వేరుగా ఉంటుంది.

ఎన్ని రోజుల్లో జవాబు

• సాధారణంగా 30 రోజుల్లో సమాచారం ఇవ్వాలి.
• ఒక వ్యక్తి ప్రాణం లేదా స్వేచ్ఛకు సంబంధించిన సమాచారం అయితే 48 గంటల్లో ఇవ్వాలి.
• దరఖాస్తు వేరే కార్యాలయానికి సంబంధించినదైతే, PIO దాన్ని 5 రోజుల్లో ఆ కార్యాలయానికి బదిలీ చేయాలి.

జవాబు రాకపోతే లేదా తప్పుడు జవాబు వస్తే

• మొదటి అప్పీల్: గడువు ముగిసిన లేదా జవాబు అందిన 30 రోజుల్లోపు అదే కార్యాలయంలోని ఫస్ట్ అప్పిలేట్ అథారిటీ (PIO కంటే పై అధికారి)కి అప్పీల్ చేయండి.
• రెండో అప్పీల్: మొదటి అప్పీల్‌పై నిర్ణయం వచ్చిన లేదా రావాల్సిన తేదీ నుంచి 90 రోజుల్లో రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్‌కు (కేంద్ర కార్యాలయాలైతే కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌కు) అప్పీల్ చేయవచ్చు.

ఆన్‌లైన్ దరఖాస్తు

కేంద్ర ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు, సంస్థలకు https://rtionline.gov.in ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో దరఖాస్తు, రుసుము చెల్లింపు చేయవచ్చు. రాష్ట్ర కార్యాలయాలకు సాధారణంగా పోస్టు ద్వారా లేదా నేరుగా కార్యాలయంలో ఇవ్వాలి; దరఖాస్తు ఇచ్చినప్పుడు రసీదు తీసుకోవడం మర్చిపోకండి.

అధికారిక లింకులు

• RTI ఆన్‌లైన్ (కేంద్ర కార్యాలయాలు): https://rtionline.gov.in
• కేంద్ర సమాచార కమిషన్: https://cic.gov.in

ఈ గైడ్ సాధారణ అవగాహన కోసం. ప్రభుత్వ నిబంధనలు, రుసుములు, గడువులు ఎప్పటికప్పుడు మారవచ్చు. దరఖాస్తు చేసే ముందు పైన ఇచ్చిన అధికారిక వెబ్‌సైట్‌లో తాజా వివరాలు సరిచూసుకోండి.